De winst van het stadsarrangement: daadkracht

Vanuit de voortdurende ambitie om hun binnenstad te verlevendigen, sluiten steeds meer gemeenten een stadsarrangement af. De daadkracht die daaruit voortkomt is hun grootste drijfveer.

Een stadsarrangement is in feite een stapel bouwstenen voor een levendige binnenstad. De losse stenen – afspraken over activiteiten en investeringen – zijn stuk voor stuk onmisbaar, maar pas in hun samenhang geven ze de stad een eigen gezicht. Ze zijn gemaakt van, en stapelen verder op, het DNA van de stad – dat in Zwolle heel anders is dan in Hasselt, slechts 15 kilometer verderop.

Kern van het arrangement is dat een lokale toekomstvisie – die soms bij de start van het arrangement wordt ontwikkeld – uitmondt in gezamenlijke actie van overheden, ondernemers, instellingen, ontwikkelaars en burgers. Door hen met elkaar in contact te brengen, ontstaan nieuwe ideeën, onderling begrip en – vooral – vertrouwen tussen partijen die elkaar en elkaars wereld voordien niet kenden.

‘In zo’n toekomstvisie houd je rekening met de eigenheid van je stad’, zegt de voorman van de Stadsbeweging, Björn Edelenbos. ‘Je bepaalt waar je focus ligt en vertaalt die in activiteiten. We werken graag met centrummanagers, die de spin in het web van de stad zijn. Ook stadscafés zijn een prettige manier om samen op nieuwe ideeën te komen. Met stadscheques – bedragen tot een paar duizend euro – stimuleren we kleine, concrete projecten. Maar ook grote projecten – bijvoorbeeld de binnenstad aantrekkelijker of toegankelijker maken – horen erbij. Al die afspraken samen vormen het stadsarrangement. Het helpt je om niet te blijven hangen in plannen en overleggen, maar daadwerkelijk te gaan doen.’

De wereld verandert, dus ook het hart van de stad
Het stadsarrangement is een Overijsselse ‘uitvinding’. Of eigenlijk een idee van de Stadsbeweging, de club die zich namens de provincie inzet voor vitale binnensteden. Waar, vanwege die naam, het woord ‘stad’ natuurlijk voor in de mond ligt, mag trouwens ook ‘dorp’ worden gelezen. Het stadsarrangement heet in dat geval gewoon centrumarrangement. Dit tekent de flexibiliteit die de Stadsbeweging eigen is.

Waar het om gaat, is dat de wereld is veranderd. En daarmee de consument. Die geniet van het gemak van online winkels, maar verafschuwt de aanblik van lege etalages in zijn woonplaats. Logisch, want de binnenstad is de plek waar mensen elkaar ontmoeten. Er moet dus van alles te beleven zijn.

Het hart van de stad verandert daarom langzamerhand van place to buy in place to be. Maar hoe zet je zo’n verandering in gang? Wie neemt het voortouw? Wie ruimt de altijd aanwezige hindernissen op? Wie durft te investeren, of op z’n minst zijn nek uit te steken?

Schotten slechten: het werkt als haarlemmerolie
Om de verandering te realiseren, brengt De Stadsbeweging allerlei partijen in de binnenstad met elkaar in contact. Schotten tussen overheden en ondernemers worden op deze manier geslecht. En dat werkt! Het neemt onbekendheid en wantrouwen weg die – vaak heel begrijpelijk – in de loop van decennia zijn ontstaan.

Soms zijn werelden gescheiden omdat dat vroeger nu eenmaal zo hoorde. ‘In Kampen zijn we lang blijven denken: zo’n winkelstraat, dat is iets van ondernemers’, aldus beleidsstrateeg Tineke de Nooij. ‘Maar inmiddels weten we: een groeiende stad als Kampen heeft een aantrekkelijke binnenstad nodig, en dat is net zo goed een verantwoordelijkheid van de overheid.’

Op andere momenten is er lange tijd verschil van inzicht over de beste maatregelen. ‘In Losser hechten winkeliers bijvoorbeeld veel waarde aan parkeerplaatsen vlak bij hun winkels. Als gemeente kijken we bij de herinrichting van het centrum ook naar het algemeen belang, om zo het centrum als geheel aantrekkelijker te maken’, zegt wethouder Jaimi van Essen. ‘Dankzij zo’n centrumarrangement is het gezamenlijk doel voor iedereen duidelijker, terwijl je recht doet aan ieders rol. Het werkt als haarlemmerolie.’

Dat gezamenlijk doel is een van de belangrijkste elementen van het stadsarrangement. Geen stad of dorp is hetzelfde, en daarom is het belangrijk om samen na te denken over de eigenheid ervan. Wat maakt dat Hardenberg Hardenberg is? Wat is het karakter van Raalte? Wat wil Nijverdal uitstralen? Oftewel, in moderne taal: wat is het DNA van je stad of dorp?

Als je dat scherp voor ogen hebt, kun je een visie ontwikkelen. Die visie ligt aan de basis van alle activiteiten die volgen. Op deze manier ontstaan bijna als vanzelf samenhang, het gevoel dat dingen kloppen, en draagvlak.

Losser heeft al sinds 2014 aandacht voor revitalisering van het centrum. Dat de gemeente daar de komende paar jaar 8 miljoen euro in kan investeren, is mogelijk doordat ze samen met ondernemers en inwoners bedacht hoe het centrum sterker kan worden, en daarmee toekomstbestendig. Losser wil meer gaan uitstralen dat het prettig toeven is in de lommerrijke straten van het gastvrije Twentse dorp.

De gemeente is ingenomen met de toegestoken hand
Het stadsarrangement sluit vooral aan bij de kwaliteitsimpuls die Losser het centrum wil geven. Het maakt dat plannen voortvarend worden opgepakt, al was het maar door partijen bij elkaar te brengen die samen meer zijn dan de som der delen.

Losser is ingenomen met de toegestoken hand, zegt Robert Middelhuis, coördinator van het team Inrichting en Beheer Openbare Ruimte. ‘Met de Brink, een woon- en winkelcomplex uit de jaren tachtig van de vorige eeuw, zijn we bijvoorbeeld al jaren bezig. We kregen de noodzakelijke vernieuwing maar niet van de grond, vooral vanwege de ingewikkelde eigendomssituatie. Nu gaan we het, via het stadsarrangement en samen met de Herontwikkelingsmaatschappij Overijssel, nog eens proberen. Onze vakspecialisten zijn blij met de steun van mensen die écht de taal van investeerders en ondernemers spreken.’

 Ook grote stad Deventer investeert de komende jaren fors in zijn binnenstad, en doet dat nadrukkelijk door de gebruikers van het centrum te raadplegen over hun wensen. Helemaal in lijn dus met de werkwijze van de Stadsbeweging, die het karakter van een stad leidend wil laten zijn bij het ontwikkelen van een visie en de uitwerking ervan.

Van de 1 miljoen euro die Deventer de komende jaren in de binnenstad steekt, komen er 450.000 via het stadsarrangement. Maar liefst twaalf projecten gaan ervoor zorgen dat Deventers DNA tot uiting komt in een levendige binnenstad. Een kleine greep: versterking van de marketing, herinrichting van het Grote Kerkhof, uitbreiding van het fietsparkeren bij de Centrumgarage, herinrichting van de Keizerstraat, aanpak van de Smidsgang, vergroening van de binnenstad en versterking van de sociale samenhang in de binnenstad. Belangrijk in het arrangement zijn ook de onderdelen die lastiger in geld zijn uit te drukken: afspraken over de grote transities en strategische communicatie.

Er ontstaat een nieuwe dynamiek
‘Wat ik er slim aan vind’, zegt wethouder Carlo Verhaar, ‘is dat het stadsarrangement ruimte biedt voor initiatieven van onderop. Dat is met name belangrijk omdat in de binnenstad veel functies samenkomen. Vooral de Stadscafés vormen een prettig platform voor nieuwe ideeën. Door daar met elkaar in gesprek te gaan, ontstaat een nieuwe dynamiek.’

Verhaar zou graag zien dat naast de Stadsbeweging een investeringsfonds ontstaat à la Herontwikkelingsmaatschappij Overijssel, de HMO, maar dan voor de openbare ruimte, de belangrijkste ontmoetingsplek van de binnenstad. ‘Ik denk dat dat een waardevolle toevoeging kan zijn, vooral omdat je er verdere samenwerking mee op gang brengt.’

Desalniettemin is de Deventer wethouder tevreden met wat het arrangement ‘zijn’ stad oplevert. ‘We hebben in hier natuurlijk niet jarenlang op onze handen gezeten, maar ik constateer dat mede dankzij het stadsarrangement een positieve vibe is ontstaan die je meetbaar terugziet in de binnenstad. Het centrum is vitaler geworden. Niet alleen door de detailhandel, maar ook door de sfeer te verbeteren, bijvoorbeeld met subtiele verlichting.’

In een stadsarrangement uit zich de visie die partijen verenigt
Ook Kampens wethouder Geert Meijering toont zich een tevreden man. ‘Wat ik goed vind aan het stadsarrangement, is dat het belangrijke activiteiten bij elkaar brengt. Een levendige binnenstad is meer dan de strijd tegen leegstand. Ook nieuwe bloembakken en goede marketing zijn belangrijk. In een stadsarrangement uit zich de visie die alle partijen verenigt.’

Het Kamper stadsarrangement omvat tien acties voor een vitale en toekomstgerichte binnenstad. Zo krimpt het winkelgebied en krijgen leegstaande panden een nieuwe functie. Het centrum wordt levendiger door nieuwe culturele evenementen, de openbare ruimte wordt groener en sfeervoller en ondernemers maken zich vaardigheden eigen die bijdragen aan het imago van Hartelijke Hanzestad. Gemeente en Stadsbeweging investeren samen 300.000 euro in de acties.

‘Het is een cliché van de bovenste plank, maar in Kampen, dat al jaren werkt aan een betere binnenstad, is het besef gegroeid: je hebt elkaar nodig’, zegt wethouder Meijering. ‘Zeker als je op de lange termijn iets wilt bereiken. De gemeente is niet de baas van de binnenstad, maar één van de belanghebbenden, naast ondernemers, vastgoedeigenaren en culturele instellingen. Van die gedachte is het stadsarrangement de neerslag. Je slaat er piketpaaltjes mee. Ik zie het als de uitvoeringsagenda voor de komende jaren. Maar dan wel een agenda die je op gezette tijden moet her-ijken. De wereld staat niet stil. Het stadsarrangement is een levend document.’

Een stadsarrangement is een goed, op maat gesneden verhaal
Die gedachte onderschrijft Björn Edelenbos van de Stadsbeweging. ‘In een stadsarrangement versterken alle partijen de kernwaarden van een stad. Niet met ingewikkelde bidbooks, maar op basis van een goed, op maat gesneden verhaal. En van vertrouwen in de uitvoering. En als er eens iets mislukt, staat de Stadsbeweging niet meteen op de stoep om z’n investering terug te vragen, maar vragen we: wat nu?’

‘Wat we willen is energie losmaken’, benadrukt Edelenbos. ‘En als dat lukt, is dat veel meer waard dan de 2500 euro die een stadscheque heeft gekost. We vragen wel iets van je, maar hoe moeilijk het soms ook is om verandering tot stand te brengen, wij zien altijd een stad waar veel gebeurt en veel goed gaat.’

Wil je weten wat een stadsarrangement voor jouw stad of dorp kan betekenen? Neem contact op met de Stadsbeweging via info@stadsbeweging.nl of bel naar 06- 10 39 83 42. Een app sturen mag ook.

Partners